De Verlichting - Hoe is de natuur ontstaan?

Een wetenschappelijke kijk op het ontstaan van het heelal, met de zon in het midden

Wanneer de schepping plaatsvond, is een onderwerp van veel speculatie. Door de chronologie van de bijbel te volgen ging men ervan uit dat de wereld ongeveer 6000 jaar oud was. De berekening van James Ussher was nauwkeuriger. Hij bepaalde het moment van de schepping op 26 oktober 4004 voor Christus, om negen uur 's ochtends. De Duitse astronoom Hevelius rekende in 1690 uit dat het op 24 oktober 3963 voor Christus om zes uur in de avond gebeurd moest zijn. Vergeleken met de korte geschiedenis van de aarde vond niemand het vreemd dat God maar zes dagen nodig had gehad voor de schepping.

In de achttiende eeuw bleek dit geloof niet langer houdbaar. Wie goed naar de natuur keek, zag constructies die alleen door een lange inwerking van de tijd ontstaan konden zijn. De Franse geleerde George-Louis Leclerc de Buffon meende dat de aarde al 70.000 jaar bestond voordat de eerste mens verscheen. Omdat hij ervan uitging dat de aarde een afgekoelde bol was die uit een splinter van de zon was ontstaan, deed hij proeven met verhitte ijzeren bollen. Hij mat de tijd die de bollen nodig hadden om af te koelen, en berekende dit door naar de grootte van de aarde. Pas toen de grote transformaties over waren en het klimaat geschikt was geworden zou de mens op aarde zijn gekomen. Buffon onderscheidde zeven tijdvakken in het ontstaan van de aarde:

De aarde ontstaat uit een splinter van de zon, die door zwaartekracht is losgekomen;

De aarde koelt af, en bergen ontstaan;

De oceanen ontstaan, en bedekken bijna de hele aarde;

Het water trekt zich terug, en er zijn vulkaanuitbarstingen;

De diersoorten ontstaan;

De continenten scheiden zich van elkaar;

De mens ontstaat.

Het kwam Buffon wel goed uit dat de ontstaansgeschiedenis in zeven vakken in te delen was. Zo kon hij tegenover bijbelvaste critici zijn theorie als een nadere uitwerking van het scheppingsverhaal in Genesis verklaren.

Diversiteit in de tijd

Nu de aarde een geschiedenis bleek te hebben, begonnen wetenschappers zich ook af te vragen of de natuur er altijd zo had uitgezien als men haar in de achttiende eeuw kende. Tot die tijd ging men er altijd vanuit dat de natuur niet wezenlijk was veranderd sinds haar ontstaan. Maar fossiele vondsten en de bestudering van de mechanismes van de natuur leidden langzaam tot andere ideeën.

Toen men wel moest geloven dat de aarde ouder was en verschillende ingrijpende gebeurtenissen had ondergaan, werd de weg vrij voor de ontwikkelingstheorieën van Lamarck en Darwin.

Meer informatie over de Verlichting