Sociaal Darwinisme

Het sociaal darwinisme was een visie op de mens en de maatschappij die in de late negentiende eeuw opkwam, met name in de Verenigde Staten. In feite baseerde deze visie zich niet zozeer op Darwin, maar meer op het gedachtegoed van bepaalde darwinisten zoals de Engelse filosoof Herbert Spencer en de Duitse bioloog Ernst Haeckel.

Het uitgangspunt van het sociaal darwinisme is dat individuen, groepen mensen (families, populaties, sociale klassen) en rassen onderhevig zijn aan selectieprocessen die zo niet identiek, dan toch vergelijkbaar zijn met natuurlijke selectie zoals Darwin dat heeft beschreven voor planten en dieren.

Weinig sociaal

Het verdient de aanbeveling, althans volgens het sociaal darwinisme, om de zwakken in de samenleving aan hun lot over te laten. Zo worden zij op den duur vanzelf uit de maatschappij geëlimineerd. De sterken die overleven, verdienen het ook om te overleven, aldus het sociaal darwinisme.

Sociaal darwinisten dachten dat op deze wijze de menselijke bevolking zichzelf zou verbeteren of veredelen. Darwin zelf wees dergelijke ideeën resoluut van de hand: hulp aan zwakkere soortgenoten was volgens hem juist een van de meest hoogstaande menselijke impulsen. Door daar tegen in te gaan, zou de menselijke soort zich juist schade berokkenen, want altruïsme (het tegendeel van egoïsme) speelt volgens Darwin een belangrijke positieve rol in de menselijke evolutie.

Het sociaal darwinisme was erg populair aan het eind van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw. De theoretische opvattingen werden voor diverse politieke karretjes gespannen, met name om een kapitalistische maatschappij zonder solidariteit met de zwakkeren te propageren. Er waren overigens extreme en gematigde versies. Hitler en de nazi's maakten gretig gebruik van het sociaal-darwinistisch jargon om de vermeende superioriteit van het Duitse volk te propageren.

Niet alleen in de kapitalistische wereld werd het sociaal darwinisme aangehangen. Ook in de communistische wereld hanteerde men vergelijkbare principes. Het overwinnende proletariaat was sterker en had daarom het recht om de overwonnen klassen te vernietigen.

terug naar de tijdbalk biotechnologie